ب) ذکر نعمت

باید ذکر نعمت‌های الهی را داشت. ذکر نعمت به صرف توجه داشتن به نعمت‌بودن آن، محقق می‌شود و لازم نیست به زبان آورده شود؛

(189)

هرچند سپاس زبانی آن، بهتر است و توجه بیش‌تری به نعمت‌بودن نعمت و سپاسداری آن می‌دهد. نمونهٔ آن، دعای عرفه است. دعای عرفه، از بهترین ذکرهای نعمت می‌باشد.

خداوند در موقعیت‌های متفاوت، حامی خاص و پناه بندهٔ خویش می‌باشد. یاد نعمت‌های الهی و امدادهای او در سختی‌ها، بیماری‌ها، گرفتاری‌ها و شداید، و یادآوری نعمت سلامتی عقل، ذهن و اعضا و جوارح بدن آدمی و داشتن سرپناه و مسکن و نیز والدین باایمان، همسر مناسب و فرزندان صالح، رفیقان شایسته و دلسوز، محیط زندگی و جامعهٔ سالم، توانایی تحصیل علم، استاد و مربی مناسب و کارآزموده و نیز توانایی بر اطاعت از حق‌تعالی، انجام تکالیف الهی و دوری از گناهان، داشتن طهارت باطنی، معنویت و معرفت، ولایت، توحید و صفای باطن، تمامی نعمت است و نیازمند قدرشناسی، سپاسداری و شکرگویی می‌باشد. نعمت‌های خدا و خیرات او را باید دید، شناخت و شکر و حمد گفت و ذکر نعمت داشت؛ وگرنه گرفتاری به کفر و ناسپاسی، سبب ترک نعمت و از دست رفتن آن می‌شود. باید بر هر نعمتی شکر و حمد داشت؛ چنان‌چه کودکان را از طفولیت به هنگام نوشیدن آب، به گفتن نام مبارک امام‌حسین علیه‌السلام تربیت می‌کنند. دست‌کم در شبانه‌روز، باید لحظه‌ای یاد نعمت‌های الهی را، که هر کسی در آن غرق است، نمود و شکر و حمد آن را به‌جای آورد؛ وگرنه انسان به ناسپاسی و کفران نعمت مبتلا می‌باشد.

(190)

ذکرهای انذاری را نیز باید از اقسام ذکر نعمت دانست. نمونهٔ ذکرهای انذاری چنین می‌باشد:

«وَمَا کنْتَ بِجَانِبِ الطُّورِ إِذْ نَادَینَا وَلَکنْ رَحْمَةً مِنْ رَبِّک لِتُنْذِرَ قَوْما مَا أَتَاهُمْ مِنْ نَذِیرٍ مِنْ قَبْلِک لَعَلَّهُمْ یتَذَکرُونَ»(1).

و آن‌دم که (موسی را) ندا دردادیم، تو در جانب طور نبودی؛ ولی (این اطلاع تو) رحمتی است از پروردگار تو، تا قومی را که هیچ هشداردهنده‌ای پیش از تو برایشان نیامده است، بیم دهی؛ باشد که آنان پندپذیرند.

ذکرهای انذاری بیش‌تر به انسان خاطرنشان می‌شود وی همیشه در امنیت نیست و عمر و نعمتی که در آن است، بیمه نمی‌باشد و ممکن است لحظه‌ای دیگر در ناسوت نباشد یا به حادثه‌ای سهمگین مبتلا شود و پی‌آمد کردارهای نادرست و ظالمانهٔ خود را ببیند و نعمتی را که در آن مستغرق است، از دست دهد. مثال ذوب شدن یخ در آب، گویاترین مثالی است که این انذار را نشان می‌دهد. آدمی درگیر آفت‌ها و بلایایی می‌شود که گاه غیرمنتظره و غیر قابل پیش‌بینی است.