حجیت ذاتی قرآن کریم

باید توجه داشت که کتاب «تحریف‌ناپذیری و حجیت قرآن کریم» حجیت ذاتی قرآن کریم را ثابت می‌داند. در حجیت ذاتی قرآن کریم اختلافی میان مسلمانان و اندیشمندان دینی نیست و ما نیز حجیت ذاتی قرآن کریم را انکار نمی‌کنیم. آن‌چه این کتاب ارایه می‌دهد فرض وقوع تحریف است و مدعی است حتی با این فرض، هرچند در ابتدا حجیت نفسی قرآن کریم، متزلزل می‌شود، اما تأیید معصوم علیه‌السلام این تزلزل را از بین می‌برد و حجیت

  1. بقره / 2.
  2. حجر / 9.

(53)

ذاتی را برای آن ثابت می‌گرداند، نه آن‌که حجیت را به آن اعطا کند. ما در این مسأله، نزاعی نداریم و آن‌چه محل نزاع می‌باشد، این است که آیا بعد از پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله که قرآن کریم توسط افراد متعدد و در دوره‌های چندی گردآوری گردیده است، آیا نقص و خللی در کار گردآوران این مجموعه ـ که افراد غیر معصوم بوده‌اند ـ وجود داشته است یا نه؟ بر فرض وجود خلل و کاستی در کار آنان، آیا این خلل مضر به جمع قرآن کریم بوده و سبب تحریف در آن می‌شود؟ یا نه، اموری جزیی بوده که ضرری به حجیت آن وارد نمی‌آورد؟ کسی در میان شیعه و اهل سنت، چنین عقیده‌ای ندارد که کاستی‌های موجود در جمع قرآن کریم، به حجیت آن ضرر وارد می‌آورد. هم‌چنین برخی قایل‌اند که هیچ‌گونه کاستی در جمع‌آوری قرآن کریم رخ ننموده است که ادعای آنان هیچ گونه دلیل محکم و غیر قابل خدشه‌ای ندارد؛ اما بسیاری از اندیشمندان شیعی و اهل سنت بر این باورند که کاستی‌هایی در این امر بوده، اما این کاستی‌ها و مشکلات، مضر نمی‌باشد و زیانی به معنا و حجیت کتاب وحی وارد نمی‌آورد. این گروه، نظریه «تحریف غیر مضر» را ارایه

(54)

داده‌اند که متن نوشته‌های برخی از اعاظم متأخر، در این زمینه خواهد آمد و همین نکته ـ یعنی مصونیت قرآن کریم از «تحریف غیر مضر» ـ وجه تمایز این کتاب الهی با کتاب‌های آسمانی پیشین است که به تحریف مضر دچار شده‌اند.

ما این نظریه را در کتاب «تحریف‌ناپذیری و حجیت قرآن کریم» و دیگر کتاب‌ها مانند «سیر اندیشه»، صفحه 277 و نیز «روش تفسیر از دیدگاه قرآن کریم» صفحه 9 و نیز کتاب «اخباری و اصولی چه می‌گویند؟» صفحه 283 و در «تفسیر هدی» به بیان کامل و رسا آورده‌ایم، که علاقمندان می‌توانند به کتاب‌های یاد شده مراجعه نمایند.

به طور خلاصه، ما با توجه به این واقعیت که قرآن موجود به دست شخص معصوم جمع‌آوری نشده است، امکان و احتمال خطا و اشتباه غیر مُضِر در حین جمع‌آوری قرآن را به تحلیل عقلی منتفی نمی‌دانیم، ولی به استناد این‌که به هر جهت این عمل در عصر معصوم علیه‌السلام به وقوع پیوسته است، از

(55)

دیدگاه ایشان باید کلیه احتمالات، در این خصوص بررسی شود تا با وجود و امضای معصوم ـ که ثقل اصغر و قطب قرآن کریم و محور آیات الهی است و سینه‌اش محل صدور آیات و بینات قرآنی است ـ همه این احتمالات، دفع و منتفی گردد و جایگاه و نقش معصوم علیه‌السلام و معیت ایشان با قرآن کریم، مسجّل گردد؛ زیرا اگر مشکل جدی متوجه آیات نورانی قرآن بوده است، معصوم نمی‌توانسته در برابر آن سکوت کند و به‌طور حتم، با آن مقابله می‌نموده است ـ گرچه به قیمت از دست دادن جان خود باشد ـ و چون به طور مسلّم چنین تقابلی وجود نداشته است، بلکه معصوم نیز همین قرآن را قرائت می‌نموده و به آن استناد می‌کرده‌اند، معلوم می‌شود مشکل جدی متوجه آن نبوده است.

براین اساس، ما احتمال ورود هر گونه زیاده مضرّ و غیر مضرّ و نیز نقصان مضرّ را از ساحت قدسی قرآن کریم به‌کلی منتفی دانسته و گفته‌ایم تمامی قرآن موجود، کلام الهی است و در قرآن، کلامی غیر از کلام الهی وحیانی وجود ندارد.

ولی نسبت به احتمال نقصان غیر مضرّ ـ با توجه

(56)

به وجود روایات زیادی که از شیعه و سنی رسیده است و با وجود ضعف در اسناد بعضی، احتمال (توجه کنید: احتمال) نقصان غیر مضرّ و غیر مخلّ به معنا را (به غیر مضر به معنا نیز توجه شود) در بعض آیات قرآن کریم منتفی نمی‌دانیم؛ چنان‌چه حضرات معصومین علیهم‌السلام و گاه افراد عادی به برخی از موارد آن اشاره و تصریح کرده‌اند؛ ولی ممکن است به خاطر مصالح عالی کلی، که دانش آن نزد خود حضرات معصومین علیهم‌السلام است ـ و ما با گذشت زمان و تاریخ از روی قرائن و شواهدی که استکشاف کرده‌ایم، شاید بتوانیم به بعضی از آن مصالح اشاره کنیم ـ مصلحت نبوده است به صورت عموم به آن موارد تصریح کنند؛ ولی بعضی از موارد آن را به‌طور اشاره و گذرا به بعضی از خواص راویان خود گفته‌اند که با وجود ضعف در اسناد آن ـ که این نیز شاید از اسرار آل محمد علیهم‌السلام باشد که با وجود این همه روایت، مصلحت نبوده روات معتبر در اسناد آن قرار گیرند و روایت به طور قوی و مستند به‌دست ما برسد ـ این روایات در کتب روایی شیعه و بعض کتب روایی اهل سنت مضبوط گشته و به آن

(57)

اشاره شده است.